Zam yapmak! 030721

Zam, bindirim, fiyat artışıdır. Bir şeyin fiyatını artırmaktır.

Elektrik, doğal gaz, akaryakıt, su gibi temel maddelere yapılan zam, suya atılan taş gibi halka halka tüm sektörlere yansır.

Zam 1970 lerde, 1980 lerde ve 1990 larda sıkça yaşadığımız bir durum idi.

Bu yıllarda yapılan zamlar bir şeyi çözmediği gibi sadece acı reçeteleri olmuştur.

Zammın piyasayı bozucu bir etkisi vardır. Zam beklentisi, piyasada belirsizliği ve güvensizliği dolaysıyla fiyat artırımını tetikler. Psikolojik zamlar başlar, artar ve tüm sektörlere yayılır.

Yakın zamanlarda marketlerde gerekçesiz fiyat artırımları oldu. Bunlar spekülatif amaçlı da olabilir. Mutlaka araştırılmalıdır.

Ama markette fiyat artışını gören tüketici, kendi ürettiği ürüne veya sunduğu hizmete zam yapma gereği duyuyor. Psikolojik bir tavır bu!

Piyasada denge biraz kaydığında, döviz artışını gören, maaş artışını duyan, dedikodu medyasındaki söylentilerden tutun da faiz oranlarındaki değişikliğe kadar her şeyi bahane edip zam yapılabiliyor.

Devletin temel ürünlere yaptığı zamlar, her yıl başında yayınlanan yeniden değerleme oranları piyasada zam için tetikleyici etki yapıyor.

Şöyle ki; piyasa üç ekonomik aktör varsayalım. Biri zam yapınca diğer aktörler de gecikmeli de olsa zam yapıyorlar. Bir birime yaptıkları ticaretlerini zam sonrası, zam oranı kadar ödeme yaparak devam ettiriyorlar. Uzun vadede olan budur.

Zam sarmalına giren piyasa, kontrol edilemez hale gelebiliyor.

Geçmişi hatırlayın, gecelik faizle yüzde yedibinlere çıkmış, devalüasyonlar, üç haneli enflasyon, çok sıfırlı paramız olmuştu. Neyse ki liradan altı sıfır silindi de paramıza bir itibar geldi. Hatta bu sıfırların atılamayacağını atılırsa Taksimde konser! vereceğini söyleyenler bile çıkmıştı. Sıfırlar atıldı o şahıs(lar) da taahhüdünü yerine getirmedi, ayrı konu.

Netice de demek istediğim zam piyasalar için tehlikeli bir şey.

Bırakın zam yapmayı sık sık dillendirilmesini dahi doğru bulmuyorum.

Çünkü piyasalara bozucu etki yapıyor.

Zamdan önce, o sektörde alınabilecek tüm tedbirlere bakmak lazım, yapısal reformlar ve yatırımlar gerekiyorsa yapmak lazım, hantallık, verimsizlik varsa gidermek lazım, yöneticilerin piyasayı çok iyi analiz edip zam yerine diğer tedbirleri almaları lazım.

Geçmiş 40-50 yılda yaşadığımız zam sarmalına düşmemek için, piyasayı olumsuz etkilememek için, istikrar için, kalkınmak için Devletin ve piyasaların zamları gündemden çıkarması gerekiyor.

Herkesin yararınadır.